Berjîn TÊKOŞER - MEXMÛR

Gundê Hîlal xwedî erdnîgariyeke pir dewlemend e. Gund ji sê aliyan ve bi çiyayên bi heybet hatiye dorpêçkirin û milekî wê jî gelî ye. Di gundê Hîlal de du çem derbas dibin, yek bi milê zozanan ve û ya din jî bi milê gundê Mijîn ve diherike. Her deverê gund dar û şînahî ye ye. Rezên gund, jixwe bi nav û deng in. Gundê Hîlal her wek nav û heybetiya xwe xweş û dewlemend e.
Dayika Fatma dema çîroka jiyana xwe bi me re parve dike, behsa rojên ku gerîlayan dibine û xeyalên xwe yên welatek azad ku qet ji bîr nake wiha vedibêje: “Min pir caran daxwaz dikir û digot, ‘Ma dê çibûya ku rojekê ala Kurdistanê li ser van çiyan û mêrgan bilind biba û me jî bi serbilindî lê temaşe kiriba.’ Dema min ew xeyal dikirin rojekê ji rojan min dît ku li ser wan çiyayên bilind ber bi me ve alek hatiye daliqandin û me xwest ku nêz bibin da ku vê alê ji nêz ve bibînin. Vê demê min dît ku hin kesan xwe ji mêrgê berdidin xwar û ber bi me ve tên. Ez bi lez û bez çûm malê û min çaya xwe danî nav pêtên agir, min xwarin amade kir û ez mam li bendê da ku heval an jî bi gotineke din şervanên azadiyê bên. Piştî ku demek derbas bû du heval hatin mala me. Hevalan xwarin û çay vexwarin û bêhna xwe vedan. Ez ji gotin û nêzîkatiyên hevalan pir bi bandor bûm. Cara yekê ku min heval nas kirin ez pir kêfxweş û hestiyar bibûm. Dema heval hatin her kesekî tiştek digot, hinekan tenê navê wan bihîstibû, hinekan ew qet nas nedikirin; hinekan jî nav û destanên qehremaniya wan pir ji mêjve bihîstibûn.

PIŞTÎ WÊRANKIRINA GUND…
Dayika Fatma bi kelogîrî dest bi çîroka koçberiya xwe dike û wiha dibêje: ‘Em du bira, xwedî bîst nifûsan bûn. Me ji derveyî du betaniyan nikarîbû tu tiştî ji mala xwe bînin. Me pezê xwe yê mayî girt û em ketin ser rêya koçberiyê. Piştî rêwîtiyeke zor û zehmet em gihîştin cihekî ku jê re digotin, ‘Bihêr.’ Bihar bû û baraneke dijwar dibariya. Her der herî bû û tu tişt tune bû ku em zarokên xwe biparêzin. Min kurtanek anî, zarokên xwe xistin bin wî kurtanî û qetek naylona spî bi ser wan dakir. Heta sibeyê zarokên me di bin wê naylonê de şil û perîşan bibûn. Piştî çend mehan ku em li wê derê di nav wan zor û zehmetiyan de man, ji me re konek hat. Di bin wî konî de em çil û pênc kes diman. Tu zorî û zehmetî nema ku me nedît. Me li wê derê jî tiştên xwe bar kir û em çûn cihekî ku jê re dibêjin Bêsivê. Rêwîtiya me her ku diçû dirêj dibû. Ji Bêsivê bigre heta Etrûş, ji Etrûş bigre heta Nînova û ji Nînova jî rêwîtiya me ber bi Nehdarê dom kir. Her rêwîtiyek bi xwe re êş û keder jî zêde dikir. Zor û zehmetî ne bes bûn wê carê bi dehan kesên me li wargehê hatin kuştin.

GOTIN TÊRÎ NAKIN
Dayika Fatma her behsa êş û kedera ku qet bandora xwe li ser winda nekiriye dike, ji nû ve zindî dibin. Ev jî dibû sedem ku gotinên wê di qirika wê de bimînin. Piştî ku demekê sekinî dîsa dest bi gotinên xwe kir û wiha çîroka berdewam kir: “Di nîvê şevê de me tiştên xwe li pişta xwe kirin û em ketin ser rê. Bawer bikin tiştên ku me jiyane, ne bi gotinan tên ziman û ne jî dem têra vegotina van êşên me dike. Xwezî her tişt wek dîmenekî zindî bûya û her kesekî ew tişt dîtibana. Piştî meşeke dirêj û zehmet em gihîştin Nînova. Li Nînovayê jî êş û kederên me bi dawî nebûn. Ango li wir jî birçîbûn bêavî û kuştin her berdewam kir. Rojekê xeber hat ku vê êrîşî wargehê bikin. Me bi lez û bez amadekariyên xwe yên çûnê kir. Bê ku em tiştekî bibin em dîsa ketin ser rêyeke din. Wê carê jî rêwîtiya me ber bi Nehdaran ve bû. Nehdaran li ser sînorê Iraqe bû. Leşkerên Sedam sînor girtin û nehiştin ku em derbas bibin. Em neçar man ku li wir bimînin. Wê şeva ku em li wir man baraneke dijwar dibariya tu tişt nebû ku em ji xwe re bikin stargeh.
Dayika Fatma wiha dirêjî da axaftina xwe: Wekî her carê me dizanîbû ku dîsa rêyeke dirêj û nediyar li pêşiya me ye. Me tiştên xwe bar kirin û em ketin ser rê. Wextekê me dît ku em anîn deşteke rût û tazî. Li wê deştê ji derveyê toz û dûpişkan tiştekî din tune bû. Bi qasî çirûskekê şînkayî û av jî tune bû. Ango em anîn Deşta Mexmûrê. Zarok ji têhna digiriyan û ji tirsa dûpişkan kesî newêrîbû xew bike. Jixwe gelek zarokên me li Deşta Mexmûrê, ji bêaviyê, toz û ji dûpişkan mirin. Gelek zarok ji ber ku li avê digeriyan ji têhna dimirin.”

ŞÎNKAYÎ HER TIŞT E
Dayika Fatma ku vê kêliyê pir hestiyar bû got, “Ji bo ava vexwarinê me tenekeyên xwe digirtin û em diçûn Mexmûra Jêr. Ango wekî ew dibêjin, Mexmûra Ereban. Em derî bi derî digeriyan da ku kesek derî veke û avê bide me. Rojekê dîsa ez û jintiya xwe çûn ku avê bînin, kesekî derî li me venedikir; paşê me nihêrî jinekê derî vekir û em çûn hundir, jintiya min li wir rûnişt û dest bi girî kir. Jina malê ji min pirsî: ‘Ka çima hûn digirîn?’ Min jê re got ku li gundê me du çemen mezin diherikîn û ji ber denge avê me nikarîbû xew bikin, lê îro jî em di vî halî de ne. Ma em çawa negirîn. Ji ber germahiya zêde heta ku em digihîştin cihê xwe me nîvê avê vedixwar.”

AVAKIRINA JIYANÊ
Dayika Fatma bi van gotinan dawî li çîroka xwe tîne: “Me li vir jiyanek ji tunebûnê, da avakirin. Me ev der kir cihê jiyanê. Tevî ku ava me tune bû, me dar çandin û her der kir şînkayî. Pir caran dema me destên xwe dişûşt ji bo ku av xisar nebe em diçûn ber daran û bi vî awayî, me dest û rûyên xwe dişûşt. Jixwe em fêrî dar û daristanan bibûn û bê şînkayî me nikarîbû em bijîn.” ANF

Ev nûçe 358 car hate xwendin.
Yên pêsî || ên pistî >>

Nûçeyên Jin