Murat ÇÎTFÇÎ - ENQERE


Bi hawayê kelepçekerdişî kesanê sîyasî eştîy zîndanî û cayanê teng di, maf û heqanê xora dûr zehmetîyan mîyan di cuyenê û no zî bes nîyo zaf rayan êrîşe înan kenêy û gunî rijyeno. Semedê ke giroteyanê sîyasî xo bi rêxistin kerdîbîy, waştîke yewiyeya înan xirabe bikerê û vila bikerê zîndananê tîpa F yan. Ney semedî ra serra 2000 di 19’ê berfenbarî di 20 zîndanan di dewletî operasyona bi nameyê ‘Ageyrayişê cuyayişî’ êrîşê kesanê zîndanî de yê kerd. Dewlet bi berxodanê zaf gird ra rû bi rû mend. Her çiqas nameyê ci qabê cuyayişî weş bikero eyseno zî, 122 kesan cuyê xo nêy êrîşan di vinî kerdîy.
Goreya peymananê navnetewî her çi beno wa bibo kesanê ke zîndanî de yê heme kiştan ra ewleheya înan, weşey û geşeya înan bin hîmayeya dewletî de yo. Mafê her girotoxî esto ke ze merdiman bicuyo.
Zîndananê Tirkîyayî semedê ke problemîy zaf êy ziwanan ra nêkunê war. Bi girotoxan zext û zordarî girotoxî berxodan danêy. Serra 1980 di darbeya 12 îlonî zîndana Amedî di, serra 1990 di Buca, Umranîye, Ulucanlar û daha zaf zîndanan di dewletî bi êrîşanê xo gunî rijna. Bombeyanê gazan, keleşkofî, hetta qabê desanê zîndana Amedî tanq dahî bikar ardîy. Bi desan girotoxan cuyê xo vinî kerdîy.
Semedê ke êrîşa 19 berfenbara serra 2000 bêro famkerdiş, lazimo ke apeya ey bêro ewnîyayiş. Serra 1991 di hereketa kurd û verê hereketa muhalîf a Tirkîyayî bigê ra, qanûna ‘Bi terorîra têkoşînî vetîy’. Bi wezîrteya karê zereyî Mehmet Agarî zîndanan di êrîş û heqwerdişî zaf zaf gird bîy. Raya sifteyine dormeyê zîndana Eşkîşehîrî tîpa F ame girotiş. Qabê ke no zîndan bêro girotiş û genelgeya ke amebi vetiş bêro betalkerdişî ra girotoxî kewtîy greva merdişî. 69 roj dom kerd. 12 girotoxan cuyê xo vinî kerdît, bi berxodana înan beno ke tikey çîy girotîy, ema demê tepeya 17 şoreşger û welatperwerîy zî Buca, Umranîye û Amedî di cuyê xo vinî kerdîy. 1997 di dest bi viraştişê tîpanê F kerdîy. 1999 di 26 îlonî di êrîşê Ulucanlara Enqereyî kerdîy. 10 gitotoxanê sîyasî cuyê xo kerdîy vinî. Ney ra pey êrîşanê zîndanan nêvindert û pey sero êrîş kerdîy.
Semedê ke bîyayişanê zîndanan nêdo teber û medya nêdo ra verê 19 berfenbarî di qedexe ardîy medyayî sero. Nêweşxaneyan di cayanê teybet amey cîyakerdiş û 19 berfenbara 2000 di 20 zîndanan di êrîş pêk ardîy. Otopsîya girotoxanê ke cuyê xo vinî kerdî di; bi çekanê adirin, bi bombeya gazî û bi veşnayişî amey qetilkerdiş ca girot. Mabatanê girotoxan bi dawa akerd eme bi serran encam nêvîna û ‘dem ravêrayo’ ra dosyayî amey girotiş. Hewna Mahkemeya Heqanê Merdiman ye Awropayî di dom keno hewna zî nameyê kesanê ke bîyayiş kerdê belî nêkerdêy. Zîndanan di qamerayî mecbûr gere goncê ema dîmenanê ke estêy goreya înan qeyd nêkerdêy. Bi ney hawayî 32 girotoxan cuyê xo vinî kerd. Êrîşa ke dewletî kerd hewna zî lîsteya faîlî mechûlan de ca geno. Semedê ke girotoxan ze, ‘zirar dayê malê dewletî, memûranê ke gureyî sero de bîy zor kerdêy’ eşrawitî zîndananê tewr bi tewran. Dawayanê ke zîndanî akerdêy hewna dom kenêy.

BÎLANÇOYA 19 BERFENBARÎ
19 berfenbarî di eynî demî di êrîşê 20 zîndanan kerdîy. hetanê dema peynîya bîyayişan, dema operasyonan di 28, paştîdayişê greva veyşaneyî di malbatanê girotoxan ra 7, pey tahlîyeî kesanê ke greva merdişî dom kerdîy 12, qabê ke paştî bidê berxodananê ke benêy 10 kesan xo veşnay, dema dermankerdişî di 1, bi êrîşa ulkucîyan 1 û 5 mijdara 2001 di Kuçukkarmutlu di polêsan êrîşê kesanê ke grevî de bîy kerdîy 4 kesan cuyê xo vinî kerdîy. Bi temamî 122 kesan cuyê xo vinî kerdîy 500 ra zafêrey girotoxî semedê ke veşyaybî wedartîy nêweşxaneyan û girotoxî mecbûr mendî ke bi nêy nêweşîyanê xo bicuyê.
Zîndananê Tirkîyayî di heta ewro bi êrîşanê dewletî kemî nêbîyê û ze polîtîkayê resayo ewro. Ze yê bînan dê 19 berfenbarî de zî ze persê bimano. Çimkî Komelanê Mafê Merdiman raporan tepêşenê û eşkera kenê zî dewlet ze xo keno. Raporan di hem çîyan bi çimanê rûtine rafîneno ma vero. Ke bi zordarî û bi zehmetî zîndana di manîyeno. No zî bes nîyo nêverdanê pirtûkîy rojnameyî û kovarî bikûrê zîndanî. Kefîyeta rayîrberan girotoxan di heme daman di dayo zorî. Bi 10 girotoxanê ke nêweş êy û merdişî ver de yê estêy. Na gam 49 girotoxanê sîyasî têkoşîna merdiş û cuyayiş danêy. Herî peynî zî girotoxê PKKij Latîf Badur cuyê xo vinî kerd.
10 serranê peynî di 914 kesan eşrawitê merdişî. Mehet Aras, Hasan Alkiş, M. Emîn Akdag, Huseyîn Aslan, Avnî Uçar, A. Samet Çelîk, Halîl Guneş, Lokman Akbaba, Hedîye Aksoy mîyan di 112 kesan cuyê xo vinî kerdîy.
Dema ANAP, DSP û MHPî di girotoxanê ke zîndanî de amey qetilkerdişî nêy êy; "Y. Guder Ozturk, Firak Tavuk, Alî Ateş, Asur Korkmaz, Ozlem Ercan, Sefinur Tezgel, Nîlufer Alcan, Gulser Tuzcu, Seyhan Dogan, Mustafa Yilmaz, Cengîz Çalikoparan, Murat Ordekçî, Ahmet, Îbîlî, Alp Akça Akçagoz, Ercan Polat, Umut Gedîk, Riza Poyraz, Fîdan Kalsen, Îlker Babacan, Fahrî Sarı, Sultan Sari, Murat Ozdemîr, Alî Îhsan Ozkan, Îrfan Ortakçi, Hasan Gungormez, Yasemîn Canci, Berrîn Bîçkîler, Halîl Onder û di greva merdişî di Nergîz Gulmez û Muharrem Horoz."DÎHA

Ev nûçe 324 car hate xwendin.
Yên pêsî || ên pistî >>

Nûçeyên Kirmanckî